قوله تعالى : إِلَّا مَنْ ظُلِمَ - « الّا » بمعنى لكنّ است ، و سخن مستأنف است ، كه سخن در بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ تمام شد . ميگويد كه : خداى دوست ندارد كه كسى را بد گويد . همانست كه جاى ديگر گفت : وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً . آن گه گفت : لكن مظلوم اگر شكايت كند از ظالم ، او را رسد كه شكايت كند ، و آن گه در آن شكايت تعدّى نه روا باشد ، كه ربّ العزّة گفت : وَ كانَ اللَّهُ سَمِيعاً عَلِيماً - يعنى : سميعا لقول المظلوم ، عليما بما يضمر . اين چون تهديدى است مظلوم را اگر اندازه در گذارد ، و بيش از قدر رخصت گويد . اگر كسى گويد : سخن بد گفتن نه در جهر پسنديده است نه در اسرار . پس تخصيص جهر درين آيت چه معنى دارد ؟ جواب آنست كه اين قضيّت حال آن كس است كه آيت بوى فرو آمد ، كه بجهر گفت . اين هم چنان است كه جاى ديگر گفت : إِذا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا . اين تبيّن در سفر و حضر هر دو واجب است ، امّا در سفر فرو آمد ، ازين جهت به سفر مخصوص كرد ، امّا سفر تنبيه مىكند بر حضر ، همچنين جهر تنبيه مىكند بر اسرار . قوله : إِنْ تُبْدُوا خَيْراً - ميگويد : اگر عملى از اعمال بر آشكارا كنيد آن را يكى ده نويسند ، چنان كه گفت : مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها ، أَوْ تُخْفُوهُ يا پنهان در دل داريد ، يعنى : كه نيّت كنيد ، و همّت داريد ، امّا به عمل نكنيد ، آن را يكى يكى نويسند ، أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ - يا بدى از برادر مسلمان به تو رسد ، و تو از وى درگذارى ، و عفو كنى ، فَإِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا قَدِيراً - خداى در گذارندهء گناهان بندگانست ، و تواناست كه ايشان را ثواب نيكو دهد ، يعنى كه اگر تو از برادر مسلمان درگذارى خداى اوليتر و سزاوارتر كه گناهان تو درگذارد .